Leki SSRI w jednym zestawieniu: jak działają i czego się spodziewać

Redakcja receptika.pl · konsultacja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301) · Publikacja: 19 października 2026

SSRI, czyli selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, to w Polsce sześć substancji na receptę: sertralina, escitalopram, citalopram, fluoksetyna, paroksetyna i fluwoksamina. Ich charakterystyki wymieniają depresję, a zależnie od substancji także zaburzenia lękowe, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD), PTSD i bulimię. Częste działania niepożądane, takie jak nudności, ból głowy czy bezsenność, pojawiają się zwykle na początku leczenia i z czasem słabną. Niżej masz wszystko rozłożone na zestawienia: substancje obok siebie, częstości z ChPL, interakcje i odstawianie.

Sześć substancji z grupy SSRI obok siebie

Wszystkie sześć substancji działa tym samym głównym mechanizmem, ale różnią się zakresem zarejestrowanych wskazań, dostępnymi postaciami i listą leków, z którymi nie wolno ich łączyć. Tabela zbiera to, co mówi Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) produktu referencyjnego każdej substancji. Inne preparaty z tą samą substancją mogą mieć nieco inny zakres wskazań, dlatego przy konkretnym opakowaniu sprawdzaj jego własną ulotkę.

Szczegółowe opisy znajdziesz na kartach: sertralina krok po kroku, co warto wiedzieć o escitalopramie i fluoksetyna w praktyce. Citalopram, paroksetyna i fluwoksamina są opisane na razie tylko w tym zestawieniu.

SubstancjaWskazania w ChPLPostaci i moce w obrocieWyróżnik z ChPL
SertralinaSertralinę zarejestrowano do leczenia epizodów dużej depresji i zapobiegania ich powrotom, napadów paniki (także z agorafobią), OCD u dorosłych oraz dzieci od 6 do 17 lat, zespołu lęku społecznego i PTSD.Sertralina występuje jako tabletki powlekane 25 mg, 50 mg, 100 mg i 150 mg.Sertraliny nie wolno łączyć z pimozydem ani z nieodwracalnymi inhibitorami MAO.
EscitalopramEscitalopram zarejestrowano do leczenia epizodów dużej depresji, napadów paniki (także z agorafobią), fobii społecznej, lęku uogólnionego i OCD.Escitalopram występuje jako tabletki powlekane i tabletki rozpadające się w jamie ustnej 5 mg, 10 mg, 15 mg i 20 mg oraz krople doustne 20 mg/ml.Escitalopram jest przeciwwskazany przy wydłużonym odstępie QT, z innymi lekami wydłużającymi QT oraz z moklobemidem i linezolidem.
CitalopramCitalopram zarejestrowano do leczenia zaburzeń depresyjnych i napadów paniki (także z agorafobią).Citalopram występuje jako tabletki powlekane 10 mg, 20 mg i 40 mg.Citalopram, tak samo jak escitalopram, jest przeciwwskazany przy wydłużonym odstępie QT i razem z lekami, które go wydłużają.
FluoksetynaFluoksetynę zarejestrowano u dorosłych do leczenia epizodów dużej depresji, OCD i bulimii (obok psychoterapii), a u dzieci od 8 lat tylko do leczenia depresji umiarkowanej lub ciężkiej, gdy sama psychoterapia nie pomogła.Fluoksetyna występuje jako kapsułki twarde 10 mg i 20 mg, tabletki 20 mg oraz tabletki powlekane 10 mg i 20 mg.Fluoksetyna długo zostaje w organizmie (okres półtrwania 4-6 dni, jej aktywnego metabolitu 4-16 dni) i nie wolno jej łączyć z metoprololem stosowanym w niewydolności serca.
ParoksetynaParoksetynę zarejestrowano do leczenia ciężkiego epizodu depresji, OCD, napadów paniki (także z agorafobią), fobii społecznej, lęku uogólnionego i PTSD.Paroksetyna występuje jako tabletki 20 mg oraz tabletki powlekane 20 mg i 40 mg.Paroksetyny nie wolno łączyć z inhibitorami MAO, tiorydazyną ani pimozydem.
FluwoksaminaFluwoksaminę zarejestrowano do leczenia dużych zaburzeń depresyjnych i OCD.Fluwoksamina (Fevarin) występuje jako tabletki powlekane 50 mg i 100 mg.Fluwoksaminy nie wolno łączyć z inhibitorami MAO, tyzanidyną, pimozydem ani ramelteonem.

Co SSRI robią z serotoniną

Komórka nerwowa po przekazaniu sygnału wciąga serotoninę z powrotem przez specjalny transporter. SSRI blokują ten transporter, więc serotonina dłużej pozostaje tam, gdzie działa. Słowo „selektywne” oznacza, że wpływ na inne przekaźniki jest niewielki: ChPL sertraliny opisuje jedynie bardzo słaby wpływ na wychwyt noradrenaliny i dopaminy, a ChPL escitalopramu stwierdza, że hamowanie wychwytu serotoniny jest jedynym prawdopodobnym mechanizmem jego działania.

Z tej wybiórczości wynika kilka praktycznych rzeczy. ChPL citalopramu podaje, że długotrwałe leczenie nie wywołuje tolerancji na hamowanie wychwytu serotoniny, czyli przy długim stosowaniu lek nadal tak samo blokuje transporter. W badaniach u zdrowych ochotników sertralina nie powodowała sedacji i nie wpływała na sprawność psychomotoryczną. ChPL fluwoksaminy opisuje dodatkowo jej wysokie powinowactwo do receptorów sigma-1.

Obok SSRI istnieją leki SNRI, które poza serotoniną blokują też wychwyt noradrenaliny. Przykład takiej substancji znajdziesz na karcie duloksetyny, a pełną mapę grup leków przeciwdepresyjnych na stronie antydepresanty od A do Z.

Efekt leczniczy nie pojawia się od pierwszej tabletki. Charakterystyki opisują, że poprawa może nie wystąpić w pierwszych tygodniach leczenia albo nawet później, i właśnie dlatego ten okres wymaga uważnej obserwacji.

Wskazania SSRI: które rozpoznanie, które substancje

To zestawienie odwraca tabelę z góry: zaczynasz od rozpoznania i widzisz, które substancje mają je w ChPL. Wybór konkretnego leku należy do psychiatry, który bierze pod uwagę także choroby współistniejące, inne leki i wcześniejsze reakcje na leczenie.

  • Depresja: wszystkie sześć substancji (sertralina także w zapobieganiu nawrotom epizodów dużej depresji).
  • Napady paniki, również z agorafobią: sertralina, escitalopram, citalopram, paroksetyna.
  • Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne: sertralina, escitalopram, fluoksetyna, paroksetyna, fluwoksamina.
  • Fobia społeczna: sertralina, escitalopram, paroksetyna.
  • Uogólnione zaburzenie lękowe: escitalopram, paroksetyna.
  • PTSD: sertralina, paroksetyna.
  • Bulimia: fluoksetyna, jako uzupełnienie psychoterapii.

Działania niepożądane SSRI w liczbach z ChPL

„Bardzo często” w ChPL oznacza co najmniej 1 osobę na 10 leczonych, „często” od 1 na 100 do 1 na 10. Tabela pokazuje działania z tych dwóch kategorii, wybrane z pełnych list. Charakterystyki nie porównują substancji między sobą, więc różnice w tabeli nie są rankingiem.

SubstancjaBardzo częstoCzęsto (wybrane)
SertralinaU sertraliny bardzo często: nudności (24%), ból głowy (21%), bezsenność (19%), biegunka (18%), suchość w ustach (14%), senność (13%), zawroty głowy (11%).U sertraliny często: lęk, pobudzenie, nerwowość, zmniejszenie libido, drżenie.
EscitalopramU escitalopramu bardzo często: nudności i ból głowy.U escitalopramu często: bezsenność, senność, zawroty głowy, zmniejszenie popędu płciowego, zwiększenie łaknienia i masy ciała, biegunka, zaparcie, wzmożone pocenie się.
CitalopramU citalopramu bardzo często: senność, bezsenność, ból głowy, drżenie, suchość w jamie ustnej, nudności, zaparcia, nasilone pocenie się, osłabienie.U citalopramu często: zmniejszenie popędu płciowego, lęk, nerwowość, biegunka, zmniejszenie łaknienia i masy ciała, zaburzenia wytrysku.
FluoksetynaU fluoksetyny bardzo często: bezsenność, ból głowy, biegunka, nudności, zmęczenie.U fluoksetyny często: lęk, nerwowość, zmniejszenie libido, zmniejszenie apetytu i masy ciała, senność, niewyraźne widzenie.
ParoksetynaU paroksetyny bardzo często: nudności i zaburzenia seksualne.U paroksetyny często: senność, bezsenność, zawroty głowy, ból głowy, drżenie, zaparcia, biegunka, suchość w ustach, zwiększenie masy ciała, pocenie się.
FluwoksaminaChPL fluwoksaminy nie wymienia działań w kategorii „bardzo często”.U fluwoksaminy często: nudności, wymioty, ból brzucha, zaparcie, biegunka, suchość w ustach, bezsenność, senność, ból głowy, zawroty głowy, nerwowość, kołatanie serca.

Jak zmieniają się skutki uboczne w trakcie leczenia

Najwięcej dolegliwości przypada na start. ChPL escitalopramu i citalopramu wskazują pierwszy i drugi tydzień jako okres, w którym działania niepożądane występują najczęściej, a potem ich nasilenie i częstość zwykle maleją. Charakterystyki sertraliny, fluoksetyny i paroksetyny dodają, że w miarę leczenia część działań słabnie i zwykle nie wymaga odstawienia leku.

Sfera seksualna to osobny temat, który warto poruszyć z lekarzem wprost. W badaniach nad zespołem lęku społecznego niezdolność do ejakulacji wystąpiła u 14% mężczyzn leczonych sertraliną wobec 0% w grupie placebo. U paroksetyny zaburzenia seksualne należą do kategorii „bardzo często”.

Kilka zjawisk dotyczy całej grupy. Akatyzja, czyli przykry wewnętrzny niepokój z potrzebą ciągłego ruchu, pojawia się najczęściej w pierwszych tygodniach. Hiponatremia (za mało sodu we krwi) zdarza się rzadko, głównie u osób starszych. Badania prowadzone głównie u osób po 50. roku życia wskazują na większe ryzyko złamań kości. Zespół serotoninowy, czyli pobudzenie, drżenie, gorączka i przyspieszone tętno, grozi zwłaszcza przy łączeniu kilku leków działających na serotoninę.

Uwaga z punktu 4.4 ChPL, wspólna dla leków przeciwdepresyjnych: na samym początku terapii, a potem za każdym razem, gdy lekarz zmienia dawkę, niepokój, lęk i myśli samobójcze potrafią na jakiś czas narosnąć. Dotyczy to wyraźniej młodych dorosłych, którzy nie skończyli 25. roku życia. Gdy zauważysz to u siebie albo u kogoś bliskiego, kontaktuj się z lekarzem bez zwłoki, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia wybierz 112. Charakterystyki zalecają, żeby w tym czasie bliscy też mieli Cię na oku.

Odstawienie SSRI: objawy, odsetki i czas trwania

Przerwanie SSRI, zwłaszcza nagłe, często daje objawy odstawienia. W badaniach klinicznych zgłaszało je 23% osób odstawiających sertralinę (wobec 12% kontynuujących leczenie), około 25% odstawiających escitalopram (wobec 15% na placebo) i 30% odstawiających paroksetynę (wobec 20% na placebo).

Na liście z charakterystyk najczęściej powtarzają się: zawroty głowy, mrowienie i inne zaburzenia czucia (czasem jak krótki „prąd”), kłopoty ze snem z bardzo żywymi snami, nudności, drżenie, niepokój, ból głowy, potliwość, kołatanie serca i rozdrażnienie. Zaczynają się zazwyczaj w pierwszych dniach po ostatniej dawce, przeważnie są łagodne lub umiarkowane i zwykle wygasają same w ciągu 2 tygodni. U części osób trwają dłużej, nawet 2-3 miesiące.

Dlatego ChPL zalecają stopniowe zmniejszanie dawki przez kilka tygodni. Tempo ustala lekarz prowadzący, a nie Ty sam. Nie odstawiaj leku z dnia na dzień, nawet gdy czujesz się lepiej: poprawa samopoczucia to często efekt działania leku, a nie znak, że przestał być potrzebny.

Z czym SSRI łączyć nie wolno

Przeciwwskazania z punktu 4.3 ChPL to twarde zakazy, nie sugestie. Zestawienie poniżej obejmuje najważniejsze z nich. Każdy lek, który dostajesz od innego lekarza, wpisz we wniosku albo pokaż w aptece.

  • Inhibitory MAO: przeciwwskazane przy wszystkich sześciu substancjach z powodu ryzyka zespołu serotoninowego; ChPL podają też wymagane przerwy przy zamianie leków.
  • Leki wydłużające odstęp QT: przeciwwskazane z citalopramem i escitalopramem. Dotyczy to m.in. hydroksyzyny, której łączenie z citalopramem i escitalopramem jest przeciwwskazane według dokumentów EMA.
  • Pimozyd: przeciwwskazany z sertraliną, citalopramem, paroksetyną i fluwoksaminą, a jako lek wydłużający odstęp QT także z escitalopramem.
  • Tyzanidyna i ramelteon: nie wolno ich stosować z fluwoksaminą.
  • Metoprolol w niewydolności serca: przeciwwskazany z fluoksetyną.
  • Tiorydazyna: przeciwwskazana z paroksetyną.

Recepta na SSRI i kontynuacja leczenia

Wszystkie SSRI mają w rejestrze kategorię Rp, czyli zwykłą receptę. Nie figurują w wykazie substancji psychotropowych, więc nie obejmują ich szczególne zasady, które dotyczą benzodiazepin czy leków na ADHD, w tym krótszy, 30-dniowy termin realizacji recepty.

Pierwszy dobór SSRI to zadanie psychiatry na wizycie. Jeśli leczenie już trwa i masz dokumentację, możesz złożyć wniosek o receptę na kontynuację: wypełniasz formularz z wywiadem, lekarz ocenia go i w razie potrzeby dopytuje na czacie. Ustawa o zawodach lekarza pozwala wystawić receptę na kontynuację bez badania, jeśli uzasadnia to stan zdrowia opisany w dokumentacji. Decyzja należy do lekarza, który może odmówić. Różnicę między obiema ścieżkami opisuje tekst o kontynuacji i pierwszej wizycie.

Substancje z tej grupy

SertralinaEscitalopramCitalopramFluoksetynaParoksetyna

Źródła

To materiał informacyjny - nie zastąpi rozmowy z lekarzem. O rozpoznaniu, wyborze leku i wystawieniu recepty decyduje lekarz.

Skąd bierzemy informacje i kto je sprawdza - wyjaśniamy w wytycznych redakcyjnych.

E-Recepta Psychiatryczna

250,00 zł · kontynuacja od 199,00 zł

Opłata dotyczy konsultacji lekarskiej. Lek kupujesz osobno w aptece.

Złóż wniosek o kontynuację

Krótkie odpowiedzi

Po którym SSRI najmniej przybiera się na wadze?

Charakterystyki nie porównują SSRI pod tym względem, więc rzetelnego rankingu nie ma. Zwiększenie masy ciała jest w kategorii „często” u escitalopramu i paroksetyny, a u citalopramu „niezbyt często”. Citalopram i fluoksetyna mają z kolei często zmniejszenie łaknienia i masy ciała. Na wagę wpływa też sama choroba, dlatego zmianę leku z tego powodu omawiaj z psychiatrą.

Czym SSRI różnią się od leków SNRI?

SSRI hamują wychwyt zwrotny prawie wyłącznie serotoniny, a SNRI dodatkowo noradrenaliny. Obie grupy to leki przeciwdepresyjne, obie wymagają stopniowego odstawiania i obie mają w ChPL to samo ostrzeżenie o pierwszych tygodniach leczenia. Która grupa pasuje do Twojego rozpoznania, rozstrzyga psychiatra.

Czy SSRI grożą uzależnieniem tak jak leki uspokajające?

Nie w taki sposób jak benzodiazepiny: SSRI nie są na wykazie substancji psychotropowych i działają inaczej niż leki uspokajające. Objawy po nagłym odstawieniu są częste, ale ChPL paroksetyny zaznacza wprost, że nie oznaczają one uzależnienia. Charakterystyka sertraliny wymienia uzależnienie od leku jako działanie rzadkie. Lek odstawia się stopniowo, według planu lekarza.

Kiedy widać efekt leczenia SSRI?

Nie od razu. Charakterystyki opisują, że poprawa może nie wystąpić w pierwszych tygodniach leczenia albo nawet później. Działania niepożądane zwykle pojawiają się wcześniej niż efekt, dlatego pierwsze tygodnie bywają najtrudniejsze. Jeśli w tym czasie narasta lęk albo pojawiają się myśli samobójcze, skontaktuj się z lekarzem od razu.

Bezpiecznie od początku do końca

Podmiot leczniczy wpisany do RPWDL pod nr 000000307381.

Nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301.

Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.

Płacisz BLIK-iem albo kartą - szybko i bezpiecznie, dopiero po wypełnieniu wniosku.